Als je met een cliënt over eiwitten praat, is de eerste vraag die meestal in je opkomt: hoeveel gram moet men per dag eten? Het is een belangrijke vraag, maar het is niet de enige.  

Twee mensen kunnen dezelfde hoeveelheid eiwit consumeren, maar toch een verschillende verhouding aan aminozuren tot zich nemen. Ook kan hun vermogen om dat eiwit te verteren en te benutten verschillen. Leeftijd, eetlust, lichaamsbeweging en gezondheidstoestand kunnen de behoeften van het lichaam verder beïnvloeden.  

Om eiwitvoeding goed te begrijpen, moeten we daarom verder kijken dan het getal op het voedingsetiket en rekening houden met de aminozuren die eiwit levert. 

Meer dan alleen bouwstenen 

De meesten van ons leren voor het eerst over aminozuren als de bouwstenen waarmee het lichaam eiwitten opbouwt. Deze definitie klopt: eiwitten zijn nodig voor de vorming van structuren en enzymen, voor het transport van meer eiwitten en voor vele andere componenten van het lichaam.  

Maar de functie van aminozuren beperkt zich niet tot het moment waarop een eiwit is opgebouwd.  

Afzonderlijke aminozuren kunnen ook fungeren als grondstoffen voor andere biologisch actieve verbindingen. Ze spelen een rol in stofwisselingsprocessen en cellulaire signalering en kunnen invloed uitoefenen op de manier waarop het lichaam de eiwitsynthese en andere aspecten van de celactiviteit reguleert.  

Met andere woorden: aminozuren zijn niet zomaar passieve onderdelen van eiwitten. Ze spelen een actieve rol in de menselijke stofwisseling (Wu, 2009). 

Waarom ‘niet-essentieel’ niet hetzelfde is als onbelangrijk 

De term “niet-essentieel”, waarmee aminozuren kunnen worden ingedeeld, is mogelijk misleidend, omdat essentiële aminozuren niet in voldoende hoeveelheden door het lichaam kunnen worden aangemaakt en daarom via de voeding moeten worden opgenomen. 

Niet-essentiële aminozuren kunnen normaal gesproken door het lichaam worden aangemaakt. “Niet-essentieel” betekent echter niet dat ze overbodig of minder belangrijk zijn. Het geeft alleen aan waar het aminozuur onder normale omstandigheden vandaan komt. 

Er is ook een derde categorie: voorwaardelijk essentiële aminozuren. Dit zijn aminozuren die het lichaam doorgaans zelf kan aanmaken, maar waarvan de synthese onder bepaalde omstandigheden mogelijk niet meer kan voldoen aan de behoefte van het lichaam. Ernstige ziekte, trauma en andere katabole toestanden kunnen het aminozuurmetabolisme aanzienlijk veranderen. In deze situaties kunnen bepaalde aminozuren in grotere mate afhankelijk worden van de toevoer via de voeding. 

Daarom mag de categorie-indeling nooit worden opgevat als een simpele scheiding tussen “belangrijk” en “onbelangrijk”. Elk aminozuur heeft zijn eigen metabolische functies, de termen geven slechts aan hoe de aanvoer ervan normaal gesproken in stand wordt gehouden (Wu, 2010):   

• ‘essentieel’ betekent dat het via de voeding moet worden aangevoerd.   

• ‘niet-essentieel’ betekent dat het lichaam het normaal gesproken zelf kan aanmaken.  

• geen van beide termen geeft aan hoe belangrijk het aminozuur is.   

Is de hoeveelheid eiwit voldoende informatie? 

We beoordelen de eiwitinname vaak door het aantal gram te tellen, maar gelijke hoeveelheden eiwit zijn vanuit voedingsoogpunt niet per se identiek. Eiwitten verschillen in: 

• de essentiële aminozuren die ze bevatten;   

• de hoeveelheden waarin die aminozuren aanwezig zijn;   

• hoe goed het eiwit wordt verteerd. 

Stel je twee maaltijden voor die elk 25 gram eiwit bevatten. Het getal is hetzelfde, maar de hoeveelheid van elk verteerbaar essentieel aminozuur die het lichaam bereikt, kan verschillen. Daarom beveelt de Voedsel- en Landbouworganisatie aan om bij de beoordeling van de eiwitkwaliteit te kijken naar de verteerbaarheid van afzonderlijke onmisbare of essentiële aminozuren. De door haar voorgestelde methode, bekend als DIAAS, kijkt verder dan het totale eiwitgehalte en gaat na of een bepaald voedingsmiddel verteerbare essentiële aminozuren levert in verhoudingen die voldoen aan de menselijke behoeften.   

Voor professionals verandert dit de discussie. In plaats van te vragen of iemand voldoende eiwit eet, kunnen we ook vragen welke aminozuren het eiwit levert en hoe verteerbaar de bron werkelijk is.  

Dit betekent niet dat elke cliënt een gedetailleerde aminozuuranalyse nodig heeft. Het betekent dat de eiwitinname in de juiste context moet worden beoordeeld in plaats van te worden gereduceerd tot één enkel getal (FAO, 2013). 

Waarom dit met het ouder worden vooral van belang wordt 

Onze voedingsbehoeften blijven niet ons hele leven lang hetzelfde. Naarmate mensen ouder worden, kunnen de skeletspieren minder goed reageren op de normale prikkels die worden gegeven door eiwitten uit de voeding en lichaamsbeweging. Onderzoekers omschrijven deze verminderde reactie als anabole resistentie.  

Dit betekent niet dat oudere spieren niet meer kunnen reageren op eiwitten of weerstandstraining. Het betekent dat de stimulus een minder sterke reactie, in de vorm van spiereiwitsynthese, teweegbrengt bij een jonger persoon. Dit is van belang omdat skeletspieren veel meer ondersteunen dan alleen het uiterlijk. Spierkracht en -functie hangen nauw samen met mobiliteit, evenwicht, herstel en het vermogen om zelfstandig te blijven. 

Klinische voedingsrichtlijnen bevelen daarom aan om de eiwitinname bij oudere volwassenen te beoordelen in samenhang met lichaamsbeweging, eetlust, ziekte, voedingsstatus en individuele tolerantie, en niet via een standaardberekening die voor iedereen geldt.   

Het is dus niet zo simpel dat oudere mensen meer eiwitten nodig zouden hebben. Het is dat veroudering de relatie tussen eiwitinname, de beschikbaarheid van aminozuren en het spiermetabolisme kan veranderen (Breen & Phillips, 2011). 

Aminozuren spelen ook buiten de skeletspieren een belangrijke rol 

Wanneer immuuncellen worden geactiveerd, moeten ze communiceren, zich delen en eiwitten produceren die betrokken zijn bij de immuunrespons. Hun stofwisseling verandert om deze activiteiten te ondersteunen en aminozuren maken deel uit van het benodigde biochemische mechanisme.  

In onderzoek is bijzondere aandacht besteed aan aminozuren zoals glutamine en arginine vanwege hun rol in de stofwisseling van immuuncellen.  

Dit betekent echter niet dat de inname van extra aminozuren automatisch de immuniteit “versterkt”. Het bewijs is specifieker: de beschikbaarheid en het  

Wat moeten we in de praktijk toepassen? 

Het doel van het begrijpen van aminozuren is niet om voor elk symptoom afzonderlijke supplementen aan te bevelen, maar om betere vragen over voeding te stellen. Houd bij het beoordelen van een cliënt rekening met het volgende: 

• is hun totale eiwitinname toereikend?    

• biedt hun dieet een geschikt scala aan essentiële aminozuren?  

• wat is de kwaliteit en verteerbaarheid van hun belangrijkste eiwitbronnen?   

• zouden eetlust, leeftijd, ziekte of herstel hun behoeften kunnen hebben veranderd?   

• kijken we naar de persoon zelf of alleen naar het aantal gram eiwit?   

Aminozuren vormen een van de fundamenten van de voedingswetenschap, maar worden vaak alleen besproken in verband met sport en spiergroei. Door ze nader te bekijken, krijgen we een breder inzicht in de kwaliteit van eiwitten, de metabolische behoefte en hoe voedingsbehoeften gedurende het leven kunnen veranderen. 

Verdiep je in het aminozuurmetabolisme 

Tijdens onze aanstaande, door KTNO geaccrediteerde Amino Acids Academy zullen we verder bouwen op deze basis en onderzoeken hoe aminozuren functioneren binnen de menselijke fysiologie. Onderwerpen zijn onder meer:   

• classificatie van aminozuren;  

• eiwitkwaliteit;  

• stofwisseling;  

• voorlopers van neurotransmitters;  

• bindweefselproteïnen;  

• darmstofwisseling;  

• de functie van immuuncellen;   

• de eiwitomzet in de skeletspieren. 

Ongeacht of u een bekend onderwerp opnieuw behandelt of dat u kennis vanaf het begin opbouwt, de cursus is zo opgezet dat complexe fysiologische aspecten begrijpelijk worden en relevant zijn voor de beroepspraktijk. 

Cursus informatie 

Datum: zondag 30 augustus 2026  

Tijd: 10.00–16.00 uur  

Locatie: NanoMineralen Academy, Heemstede  

Spreker: Wouter de Jong  

Kosten: € 79,95  

Accreditatie: KTNO-geaccrediteerd  

Inbegrepen: lunch, cursusmateriaal en deelnamecertificaat 

References 

1. Wu G. Amino acids: metabolism, functions, and nutrition. Amino Acids. 2009;37:1–17.  

2. FAO Expert Consultation. Dietary Protein Quality Evaluation in Human Nutrition. FAO Food and Nutrition Paper 92. 2013.  

3. Breen L, Phillips SM. Skeletal muscle protein metabolism in the elderly: interventions to counteract the anabolic resistance of ageing. Nutrition & Metabolism. 2011;8:68.  

4. Volkert D, et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clinical Nutrition. 2022;41:958–989.  

Li P, Yin YL, Li D, Kim SW, Wu G. Amino acids and immune function. British Journal of Nutrition. 2007;98:237–252.