Grofweg kun je alternatieve eiwitbronnen in vier categorie\u00ebn verdelen: de traditionele vlees-, vis- en zuivelvervangers die al meerdere jaren in het westerse voedingspatroon zijn opgenomen en ruim verkrijgbaar zijn in de supermarkt. Hier kun je erover lezen in de blog Vlees-, vis- en zuivelvervangers, een zegen of een vloek?.<\/a><\/p>\n\n\n\n Daarnaast is er een nieuwe categorie vleesvervangers, afkomstig van wat de \u2018cellulaire landbouw\u2019 genoemd wordt: vlees dat in elkaar geknutseld is in een lab en mycoproteinen \u2013 eiwitten gemaakt door micro-organismen -, al dan niet m.b.v. genetische aanpassing (lees manipulatie). Tot deze categorie rekenen we ook 3D geprint vlees, dat ontworpen is door een softwareprogramma.<\/p>\n\n\n\n Daarnaast zijn er nieuwe, maar reeds bestaande dierlijke eiwitbronnen, waarvan insecten nu al in onze westerse voeding is toegestaan. Maar ook andere dieren zoals zwanen, honden, ratten en dolfijnen staan op de agenda.<\/p>\n\n\n\n En tenslotte is er een categorie voedingsmiddelen, die een complete bron van aminozuren zijn \u2013 de bouwstenen van eiwitten \u2013 en nog veel meer, dat door de natuur zelf is ontworpen en gedurende miljoenen jaren met de evolutie is meegegaan als basisvoedsel van de gehele voedselketen: algen. Je raadt misschien al dat wij een voorkeur voor de laatste categorie hebben.<\/p>\n\n\n\n De eiwittransitie staat voor het omvormen van een voedingspatroon met overwegend dierlijke eiwitten naar een met overwegend plantaardige eiwitten. Een alternatieve benaming die ik nog niet kende is \u2018plantificeren\u2019 (volgens Wikepedia). Plantificeren is het concreet vervangen van dierlijke producten door plantaardige, bijv. als je het gebruik van koemelk in je koffie door amandelmelk vervangt, dan heb je die voedingsgewoonte geplantificeerd.<\/p>\n\n\n\n Onderdeel van de eiwittransitie is ook om de import van plantaardige eiwitten zoveel mogelijk binnen de EU te laten plaatsvinden (dus geen soja meer uit Brazili\u00eb bijv.). Of nog beter: een gemengd boerenbedrijf met een (zoveel als mogelijk) gesloten kringloop.<\/p>\n\n\n\n De eiwittransitie is onderdeel van de Green Deal, het voornemen van de EU om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Concreet betekent dat het streven naar een verhouding van de consumptie van dierlijke eiwitten en plantaardige, van respectievelijk 40% en 60%. Dat doel willen we (vadertje overheid, de milieuorganisaties, de EU, het WEF?) het liefste voor 2030 bereikt hebben.<\/p>\n\n\n\n Op dit moment is dat grofweg nog 60% en 40%. Om met hart en ziel te kunnen plantificeren, is het handig om te weten wat er aan alternatieven zijn. Daar hebben we al het een en ander over geschreven in het kader van de brochure \u2018Alles over plantaardige eetpatronen\u2019 en gaan we bij deze dieper op in.<\/p>\n\n\n\n Onze blog over vlees-, vis- en zuivelvervangers vind je hier.<\/a><\/p>\n\n\n\n Meer lezen over hoe je bewust dierlijke producten kunt eten kan hier.<\/a><\/p>\n\n\n\n Kweekvlees<\/strong> Deze stamcellen worden onder nagebootste omstandigheden gekweekt tot spier- of vetweefsel, dat in volgroeide staat het vleesproduct vormt. Het produceren van melk en vlees uit een laboratorium wordt ook wel cellulaire landbouw genoemd. Nederland geeft hier veel geld aan uit, want de overheid wil hier een \u2018gidsland\u2019 in worden.<\/p>\n\n\n\n De voordelen worden breed uitgemeten op internet. Het is diervriendelijker (hoewel er nog een vervanging gevonden moet worden voor het bloedserum van levende foetussen, die het aftappen niet overleven) en milieuvriendelijker (mits er groene energie wordt gebruikt) en met een beetje geluk goedkoper (nog goedkoper dan bio-industrievlees). Dat het hoogbewerkte, kunstmatige voeding is, waar net zo goed hormonen en groeimiddelen voor nodig zijn, wordt niet benoemd.<\/p>\n\n\n\n Of er wel dan niet antibiotica wordt ingezet, werd mij niet duidelijk, vanwege tegenstrijdige informatie. Dus of het gezonder is, betwijfel ik ten zeerste. Ik eet persoonlijk liever een stukje Schotse Hooglandervlees afkomstig van de duinen bij mij in de omgeving.<\/p>\n\n\n\n Lees meer over dit onderwerp in onze blog \u2018What about kweekvlees?\u2019.<\/a><\/p>\n\n\n\n 3D-vlees uit de printer<\/strong> Voor het cre\u00ebren van zo\u2019n steak is een speciaal softwarepakket nodig om een 3D-ontwerp te maken. Het ontwerp bootst de belangrijkste bestanddelen van vlees na, namelijk: de spieren, het bloed en het vet. Het volledige recept van Redefine Meat is geheim, maar bevat in ieder geval soja- en erwtenprote\u00efnen, kokosvet en zonnebloemolie.<\/p>\n\n\n\n Het ontwerp wordt ge\u00fcpload in een 3D-printer. De printer print het ontwerp laagje voor laagje in het samengestelde materiaal. Omdat een 3D-steak volledig plantaardig is, past het perfect in de eiwittransitie. Techniek staat voor niks, maar als je een liefhebber bent van natuurvoeding, dan kun je hier je bedenkingen bij hebben.<\/p>\n\n\n\n Hoewel het met de ontwikkeling en vooral het consumeren van deze soorten nepvlees, trager gaat dan de prognoses een drietal jaar geleden waren, is het big business aan het worden. De verwachting is dat er tegen 2026 ruim acht miljard dollar omgaat in de markt voor vleesvervangers.<\/p>\n\n\n\n Insecten<\/strong> Huh? Zul je misschien denken. Reeds in 2021 werd op Europees niveau het gebruik van de meelworm (Tenebrio molitor) en de treksprinkhaan (Locusta migratoria) goedgekeurd voor verwerking in voedingsproducten en in 2023 volgde de Vietnamese huiskrekel (Acheta domestica). Zo heeft de Jumbo als eerste supermarktketen in Nederland groenteburgers met \u2018buffalowormen\u2019<\/a> van het merk Damhert en schnitzels en nuggets met insecten erin verwerkt.<\/p>\n\n\n\n Zo\u2019n 90.000 insecten (en spinnen) vallen binnen een nieuwe voedselcategorie van de Codex Alimentarius, een VN-organisatie die de veiligheid van voedsel waarborgt. Hier worden ook \u2018nieuwe\u2019 soorten als ratten, honden, zwanen en dolfijnen aangemerkt. Waarbij we wel de aantekening maken dat insecten al duizenden jaren wereldwijd gegeten worden; 2111 soorten worden als eetbaar beschouwd, verdeeld over 140 landen.<\/p>\n\n\n\n Hoewel de European Food Safety Authority (EFSA) een strenge, wetenschappelijke beoordelingsprocedure heeft voor de veiligheidsrisico\u2019s bij de aanvraag van nieuwe producten met insecten, gingen bij immunoloog dr. Carla Peeters de alarmbellen af, toen zij de beoordeling van de Vietnamese huiskrekel doornam. Er werd geen onderzoek gedaan naar mogelijke beschadiging van het DNA als gevolg van consumptie van deze krekel (genotoxiciteit) en ook niet naar toxische effecten na langdurige consumptie (weken of maanden).<\/p>\n\n\n\n Chitine<\/strong> Andere problemen met insecten<\/strong> Tenslotte, als je dierenwelzijn een warm hart toedraagt dan word je misschien ook niet zo blij van de gedachte dat de insecten eerst zo\u2019n 48 uur verhongerd worden, dan gewassen en de diepvries in gegooid, om tenslotte geslacht te worden.<\/p>\n\n\n\n Carla Peeters adviseert dat mensen met een kwetsbare gezondheid en kinderen geen insecteneiwit nuttigen, vanwege de onduidelijkheid over toxiciteit, de opname van voedingsstoffen en de stofwisseling. Mensen met darm- of vaginale klachten kunnen het ook beter mijden. Al met al een ingewikkeld voedingsmiddel, waar wij niet warm voor lopen, hoe milieuvriendelijk het ook moge zijn.<\/p>\n\n\n\n De toegestane insecten kun je aantreffen in de volgende producten: verwerkte aardappelproducten, gerechten op basis van peulvruchten, producten op basis van deegwaren, vleesvervangers, soepen en soepconcentraten, peulvruchten en groenten in blikken\/potten, kant en klaar salades, bier en alcoholische drankenmixen, chocoladeproducten, bevroren gefermenteerde producten op basis van melk, en gezouten vleeswaren.<\/p>\n\n\n\n Dat wordt etiketten lezen en vooral zoveel mogelijk zelf maken. Om je te helpen etiketten goed te kunnen interpreteren, vind je hieronder de namen van de toegestane geleedpotigen: Mycoprote\u00efnen: vleesvervangers gemaakt door micro-organismen Quorn heeft als basis het gefermenteerde mycelium (de worteldraden) van de schimmel Fusarium venenatum. Voor de fermentatie wordt de schimmel gemengd met zuur en stikstof en met een glucose-oplossing als voeding voor het fermentatieproces.<\/p>\n\n\n\n Daarna wordt het verwarmd, waardoor eiwitten ontstaan. Dit type eiwit wordt mycoprote\u00efne genoemd. De vleesvervanger Quorn, die hiervan gemaakt is, bevat daarnaast nog een aantal toevoegingen, zoals aroma\u2019s, kleurstoffen, stabilisatoren of suiker.<\/p>\n\n\n\n Al met al lijkt het een redelijk onschuldige vleesvervanger, die al sinds 2002 door de Amerikaanse FDA (Food and Drug Administration) is aangemerkt als GRAS (generally accepted as safe).<\/p>\n\n\n\n In een inaugurele thesis, geschreven door dr. Martina Sura \u2013 de Jong, genaamd \u2018Micro-organismen als regisseurs van de duurzame eiwittransitie\u2019, die ik met veel interesse gelezen heb, vond ik het addertje onder het gras. Iets dat zij hoogstwaarschijnlijk niet zo ervaart, maar waar mijn alarmbellen gelijk van af gingen. Ik citeer een stuk uit haar thesis:<\/p>\n\n\n\n \u2018Micro-organismen bieden verschillende voordelen als eiwitbron. Ze hebben een hoge groeisnelheid, vereisen minimale middelen in vergelijking met traditionele veeteelt en kunnen het hele jaar door geproduceerd worden. Bovendien kunnen ze worden aangepast om specifieke eiwitten te produceren of om voedingsprofielen te verbeteren (dit heet \u2018precisiefermentatie\u2019, uitgevoerd door genetisch gemodificeerde micro-organismen).\u2019<\/p>\n\n\n\n In \u00e9\u00e9n van de bronnen die ik regelmatig raadpleeg, als ik op zoek ben naar een kritisch geluid over maatschappelijke en politieke ontwikkelingen, stuitte ik op Jeffrey Smith, voormalig politicus voor de Natural Law Party en directeur van het Institute for Responsible Technology, en initiatiefnemer van het mondiale platform \u2018Protect Nature Now\u2019.<\/p>\n\n\n\n Binnen dit initiatief is hij \u2018Gene out of the bottle\u2019 gestart, waarin hij de consument wil informeren over de risico\u2019s van genetische modificatie van bacteri\u00ebn. Let op: deze term wordt steeds minder gekozen en vervangen door de term \u2018gene editing\u2019, wat vriendelijker klinkt dan modificatie en manipulatie.<\/p>\n\n\n\n De impact van het modificeren van bacteri\u00ebn op onze gezondheid en die van de natuur in z\u2019n geheel is volgens hem nog vele malen groter dan het modificeren van mensen, dieren en planten. Hij waarschuwt er ook voor dat de ingredi\u00ebnten en producten afkomstig van deze vorm van cellulaire landbouw, nauwelijks worden gereguleerd.<\/p>\n\n\n\n In de korte film (15 min.) \u2018Don\u2019t let the gene out of the bottle<\/a>\u2019 word je door Jeffrey zelf bijgespijkerd over dit onderwerp. Kern van zijn boodschap:<\/p>\n\n\n\n \u2018Met de genetische technieken zoals CRISPR en gene editing is toegang tot gentech heel eenvoudig geworden, en introduceren we wereldwijd permanente genetische veranderingen. Deze technieken kunnen al het leven op aarde nu, en voor toekomstige generaties, be\u00efnvloeden.\u2019<\/p>\n\n\n\n Bovenstaande alternatieve eiwitbronnen worden ontwikkeld met behulp van overheidsgelden en grote NGO\u2019s. Ze worden gepusht, gestimuleerd of genudged, hoe je het ook wilt noemen. Het is dan ook onze eigen Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese commissie, die tijdens een bijeenkomst van de Transitiecoalitie Voedsel \u2013 een coalitie van Nederlandse koplopers op het gebied van landbouw, voedsel, natuur en gezondheid \u2013 zei dat het probleem is dat Europeanen in een \u2018voedselomgeving\u2019 leven die gezonde en duurzame voeding niet aanmoedigt of vergemakkelijkt. \u201cWij (de Europese Commissie) moeten de burgers helpen een weloverwogen keuze te maken. En van de gezonde keuze de gemakkelijke keuze maken.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u201cMicro-algen zijn de biefstuk en omega-3 pil van de toekomst\u201c<\/p>\n\n\n\n Een alternatieve eiwitbron en superfood waar je veel minder over hoort, is de alg, en specifieker fytoplankton. Fytoplankton is de naam voor de oudste (voor zover bekend) eencellige algensoort die op aarde is ge\u00ebvolueerd. Fytoplankton staat aan de basis van de Arctische voedselketen en bevat meer dan 75 verschillende lipiden, mineralen, vitaminen en andere essenti\u00eble voedingsstoffen.<\/p>\n\n\n\n Het is de meest oorspronkelijke, volwaardige voeding van de natuur, het is dan ook qua voedingsstoffen de meest geconcentreerde voedingsbron ter wereld. En het is 100% plantaardig. Het bevat 50% eiwitten, waarvan alle essenti\u00eble aminozuren, die nodig zijn om het gehele spectrum aan eiwitten die je lichaam nodig heeft, te kunnen aanmaken.<\/p>\n\n\n\n Daarnaast wordt het, als je een goede kwaliteit te pakken hebt, in een gecontroleerde omgeving gekweekt, vrij van pesticiden, er is geen verwarming nodig om het fytoplankton te laten groeien, alleen zonlicht \u00e9n het zet CO2 om in zuurstof, bergen zuurstof!<\/p>\n\n\n\n Ook als bron van essenti\u00eble vetten (omega 3) is fytoplankton een meester. Als je fytoplankton gebruikt, heb je geen bewerkte algen- en visolie meer nodig en kun je ook vis laten staan op een manier waarbij je je lichaam geen tekort doet. Het is een superfood dat zijn weerga niet kent en het belast de aarde dus minimaal. Het groeit supersnel en is m.a.w. een oneindige voedingsbron. Waarom dit zo weinig aandacht krijgt vanuit de promotors van de eiwittransitie: Joost mag het weten.<\/p>\n\n\n\n Er is inmiddels een diversiteit aan fytoplankton merken op de markt, met verschillende prijzen en ook in verschillende kwaliteiten. Hier komt het op je eigen onderzoek aan: vraag na bij de winkelier of bij de webshop hoe het gekweekt is: in een fotobioreactor (beste keuze) of in een open vijver (mindere keuze).<\/p>\n\n\n\n De beste algensoorten qua gehaltes voedingsstoffen en stabiliteit ervan zijn de Nannochoropsus oculata en Nannochloropsis sp. Kun je niet aan fytoplankton komen? Spirulina is in z\u2019n totaliteit minder volledig, maar komt wel in de buurt en bevat ook alle essenti\u00eble aminozuren. Meer lezen over fytoplankton kun je hier.<\/a><\/p>\n\n\n\n Er doen zich in het leven situaties voor waarin je een verhoogde behoefte aan eiwitten hebt. Soms kies je daar bewust voor en soms niet. Denk aan frequente fysieke arbeid, vermageringsdi\u00ebten\/overgewicht, een maagverkleining of bypass operatie (om spierafbraak tegen te gaan), een lage fysieke en mentale weerbaarheid, ziekte, verwonding, kneuzing, operatie, tandartsbehandeling, bevalling, kinderen en tieners in de groei, mensen met een chronische aandoening, ouderen, hormonale disbalans (verbetert aanmaak en vervoer), een voedingspatroon dat rijk is aan koolhydraten zoals brood, pasta, rijst, crackers, beschuit, muesli, cornflakes, (ontbijt)koek, chips, etc.<\/p>\n\n\n\n Je kunt in zulke situaties kiezen voor het eten van meer dierlijke of plantaardige eiwitten, maar een aminozuursupplement kan een effectieve en eenvoudige manier zijn om aan voldoende en hoogwaardige eiwitten te komen. Eiwitten zijn immers nodig om afbraak van spierweefsel tegen te gaan en herstel en groei te bevorderen. Met groei bedoelen we vooral de vernieuwing van cellen en weefsels, niet alleen de groei van grote spieren.<\/p>\n\n\n\n \u2022 Kies een supplement dat uit de acht essenti\u00eble aminozuren bestaat. Meer lezen over essenti\u00eble aminozuren als supplement, kun je hier.<\/a><\/p>\n\n\n\n We hopen dat we je met deze informatie een stukje op weg helpen om weloverwogen keuzes te maken. Je kunt de informatie vanuit de overheid en de producenten naast het kritische geluid leggen en jezelf dan de vraag stellen: waar wil ik mezelf en mijn kinderen mee voeden? Welke voeding draagt daadwerkelijk bij aan het welzijn van mens, dier en de aarde?<\/p>\n\n\n\nWat is de eiwittransitie precies?<\/h2>\n\n\n\n
De voor- en nadelen van verschillende alternatieve eiwitbronnen<\/h2>\n\n\n\n
We schreven al eerder over kweekvlees. Kweekvlees is een nieuw type nepvlees, vlees geproduceerd in een laboratorium. Voor het kweken van vlees worden stamcellen door middel van een punctie weggehaald bij een dier.<\/p>\n\n\n\n
Een andere noviteit \u2013 en in tegenstelling tot kweekvlees wel geheel plantaardig \u2013 is de 3D-steak uit de printer. De Isra\u00eblische startup Redefine Meat houdt zich hier mee bezig.<\/p>\n\n\n\n
Onderdeel van de eiwittransitie is ook dat we andere bronnen van dierlijke eiwitten gaan eten. Tenminste, als het aan de beleidsmakers van de EU ligt. En dat is nu al gaande; wellicht zonder dat je het weet, zijn insecten al enige tijd onderdeel van westerse voeding.<\/p>\n\n\n\n
Chitine, een stofje dat zich in het exoskelet van insecten bevindt, zou onverteerd het lichaam verlaten, maar kan ondertussen wel de opname van mineralen hinderen. Er zijn ook geen humane studies gedaan naar de vertering en de stofwisseling van chitine en andere bestanddelen. Wat wel in het rapport staat, is dat chitine ontstekingen (waaronder astma) kan triggeren door activatie van het immuunsysteem en er overgevoeligheid kan optreden.
Verder stelt het dat er allergische reacties kunnen optreden bij mensen die allergisch zijn voor schaaldieren en huisstofmijt. Ook sporen van gluten zijn theoretisch mogelijk, dus mensen met coeliakie kunnen producten met insecten erin beter vermijden.<\/p>\n\n\n\n
Er is nog weinig zicht op de verschillende kweek- en productiemethoden en hoeveel pesticiden er gebruikt wordt. Afhankelijk van de voeding die de kweekinsecten krijgen, kunnen ze vervuild raken met zware metalen. Ze kunnen sporenvormende en ziekmakende bacteri\u00ebn bevatten en vatbaarder maken voor schimmelinfecties.<\/p>\n\n\n\nWaar moet je op letten als je naar de supermarkt gaat?<\/h2>\n\n\n\n
Acheta domesticus<\/strong> = huiskrekel
Gryllodes sigillatus<\/strong> = gedroogde brandkrekel
Locusta Migratoria<\/strong> = treksprinkhaan
Tenebrio Molitor<\/strong> = (gedroogde) meelworm
Alphitobius Diaperinus<\/strong> = hele en gemalen larven<\/p>\n\n\n\n
Dit klinkt misschien een beetje wazig, maar als ik zeg dat de bekende vleesvervanger Quorn hier een voorbeeld van is, dan kun je je er wellicht wel iets bij voorstellen.<\/p>\n\n\n\nHet addertje onder het gras<\/h2>\n\n\n\n
Gepusht door de overheid?<\/h2>\n\n\n\n
Fytoplankton als alternatief of aanvulling<\/h2>\n\n\n\n
Heb je tijdelijk extra eiwitten nodig? Een aminozuursupplement kan uitkomst bieden<\/h2>\n\n\n\n
Als je een supplement aan wilt schaffen ter aanvulling van aminozuren, let dan op:<\/h2>\n\n\n\n
\u2022 Kies een supplement met een hoge hoeveelheid BCAA\u2019s (dit zijn de essenti\u00eble aminozuren leucine, isoleucine en valine). Deze drie aminozuren spelen een belangrijke rol bij de spiergroei en het herstel van spieren. Tevens worden zij omgezet in energie als je lichaam daar behoefte aan heeft (tijdens verhoogde inspanning). De ideale verhouding is 40 tot 50%.
\u2022 Kies een supplement dat voor 99% opgenomen wordt (i.p.v. 16% tot 52%). Het is daarvoor noodzakelijk dat de aminozuren gehydrolyseerd zijn en niet afkomstig van zuivel.
\u2022 Kies een supplement dat snel wordt opgenomen in de bloedbaan (bijv. binnen een half uur).
\u2022 Kies een zuiver product: vrij van GGO\/GMO-grondstoffen, vrij van vulstoffen, vrij van allergenen, vet, suiker, zout en zuivel.
\u2022 Kies capsules, zodat je de keus hebt om capsules in te nemen of de capsule te openen en het poeder ergens in te verwerken.<\/p>\n\n\n\nEen weloverwogen keuze<\/h2>\n\n\n\n
Bronnen<\/h2>\n\n\n\n
\n